Trong phòng thí nghiệm, máy lắc vortex thường được xem là thiết bị “đơn giản”, nhưng chính sự đơn giản đó lại khiến nhiều người chủ quan.

Thực tế cho thấy, rất nhiều sự cố như trào mẫu, nhiễm chéo hay sai lệch kết quả không đến từ lỗi người dùng hoàn toàn, mà đến từ việc thiết bị không phù hợp với loại mẫu và cường độ làm việc.

Bài viết này tổng hợp những lỗi phổ biến nhất khi sử dụng máy lắc vortex, kèm theo cách khắc phục cụ thể, giúp người thao tác nhận diện đúng nguyên nhân – tránh lặp lại sai sót – và biết khi nào nên xem lại giải pháp thiết bị đang dùng.

Nếu bạn mới bắt đầu làm quen với thiết bị này hoặc cần nắm lại các thao tác chuẩn từ cơ bản đến nâng cao, bạn có thể tham khảo thêm bài Hướng dẫn sử dụng máy lắc vortex đúng cách cho người mới để hiểu rõ nguyên lý vận hành, tư thế thao tác và cách chọn đầu lắc phù hợp.

1/ Lắc quá mạnh ngay từ đầu → trào mẫu, bắn dung dịch

Nguyên nhân thường gặp

• Khởi động máy ở tốc độ cao ngay khi đặt ống nghiệm
• Dùng lực tay nhấn mạnh đáy ống vào đầu lắc
• Không đánh giá đặc tính mẫu (dễ tạo bọt, dễ bay hơi)

Hậu quả

• Mẫu trào ra miệng ống, gây mất thể tích
• Nguy cơ nhiễm chéo hoặc ăn mòn bề mặt máy
• Ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác phân tích

Cách khắc phục

• Luôn bắt đầu ở tốc độ thấp, sau đó tăng dần nếu cần
• Chỉ áp nhẹ đáy ống, không đè mạnh
• Với mẫu dễ trào, nên lắc ngắt quãng 1–2 giây thay vì lắc liên tục

Trong thực tế, hiện tượng trào mẫu xảy ra thường xuyên hơn ở các dòng máy chỉ có điều chỉnh tốc độ dạng cơ, biên độ lắc không ổn định. Với các mẫu dễ tạo bọt, việc kiểm soát tốc độ lắc ngay từ đầu là yếu tố rất quan trọng.

2/ Cầm ống nghiệm nghiêng hoặc lệch tâm đầu lắc

Nguyên nhân

• Người mới chưa quen tư thế cầm ống
• Thao tác nhanh, không đặt đúng tâm đầu lắc cao su

Hậu quả

• Dung dịch không trộn đều
• Ống dễ văng ra ngoài
• Đầu lắc nhanh mòn, biến dạng

Cách khắc phục

• Giữ ống nghiệm vuông góc với mặt đầu lắc
• Đặt đáy ống đúng tâm đầu lắc
• Tránh lắc khi tay đang run hoặc đứng không vững

3/ Chọn sai đầu lắc cho loại ống sử dụng

Nguyên nhân

• Dùng đầu phẳng cho tube quá nhỏ
• Dùng đầu rãnh cho ống dung tích lớn
• Không thay đầu lắc khi thay đổi loại mẫu

Hậu quả

• Ống trượt, rung mạnh
• Hiệu quả trộn kém
• Tăng nguy cơ vỡ ống

Ở những phòng thí nghiệm phải thao tác nhiều loại tube khác nhau trong ngày, việc thay đầu lắc thủ công liên tục không chỉ mất thời gian mà còn dễ phát sinh lỗi thao tác nếu thiết bị không có phụ kiện đồng bộ.

Cách khắc phục

• Tube 1.5–2.0 ml: đầu phẳng hoặc đầu rãnh tròn
• Tube PCR: đầu chuyên dụng cho PCR
• Ống 15–50 ml: đầu có kẹp hoặc đầu giữ cố định
• Khi làm nhiều ống cùng lúc: dùng đầu đa năng (multiple head)

4/ Lắc quá lâu với mẫu nhạy nhiệt

Nguyên nhân

• Không để ý đến thời gian lắc
• Cho rằng vortex không sinh nhiệt

Hậu quả

• Mẫu tăng nhiệt do ma sát xoáy
• Biến tính protein, enzyme
• Ảnh hưởng đến phản ứng sinh học phía sau

Với enzyme, protein hoặc mẫu sinh học nhạy nhiệt, nhiều kỹ thuật viên chỉ phát hiện mẫu bị ảnh hưởng sau khi kết quả phân tích không còn ổn định – trong khi nguyên nhân bắt đầu từ việc vortex không kiểm soát tốt thời gian và cường độ lắc.

Cách khắc phục

• Lắc ngắn – ngắt quãng, thay vì lắc liên tục
• Với mẫu sinh học nhạy cảm, chỉ cần 1–3 giây/lần
• Có thể kết hợp lắc nhẹ + đảo trộn thủ công

5/ Dùng ống nghiệm kém chất lượng hoặc đã nứt

Nguyên nhân

• Tái sử dụng tube mỏng, tube đã lão hóa
• Không kiểm tra trước khi lắc

Hậu quả

• Ống vỡ khi lắc
• Mẫu tràn ra máy
• Nguy hiểm cho người thao tác

Cách khắc phục

• Luôn kiểm tra ống trước khi lắc
• Không dùng tube nứt, mỏng hoặc biến dạng
• Với dung môi mạnh, ưu tiên tube có nắp vặn chắc chắn

6/ Để máy rung lắc trên mặt bàn không ổn định

Nguyên nhân

• Đặt máy trên bàn nghiêng hoặc trơn
• Không cố định vị trí máy

Hậu quả

• Máy rung mạnh, giảm độ ổn định
• Tăng hao mòn motor
• Gây ồn và mất an toàn

Cách khắc phục

• Đặt máy trên mặt phẳng chắc chắn
• Tránh đặt gần mép bàn
• Kiểm tra đế cao su chống trượt định kỳ

Khi nào nên xem lại máy lắc vortex đang sử dụng?

Bạn nên cân nhắc lại giải pháp vortex nếu:

– Mẫu thường xuyên trào dù thao tác đúng
– Phải lắc nhiều loại tube khác nhau mỗi ngày
– Làm việc với enzyme, protein hoặc mẫu nhạy nhiệt
– Máy rung mạnh, ồn hoặc tốc độ khó kiểm soát

Trong những tình huống này, vấn đề thường không còn nằm ở thao tác, mà bắt nguồn từ giới hạn của thiết bị đang sử dụng: dải tốc độ hẹp, độ ổn định kém, ít phụ kiện hoặc không phù hợp với cường độ làm việc thực tế trong phòng thí nghiệm.

Thực tế, nhiều phòng lab đã cải thiện rõ rệt độ ổn định của mẫu và giảm lỗi thao tác khi chuyển sang các dòng máy lắc vortex kiểm soát tốc độ chính xác, biên độ lắc ổn định và có hệ phụ kiện linh hoạt. Hiện nay, công ty chúng tôi đang cung cấp nhiều model máy lắc vortex, đáp ứng tốt cả nhu cầu thao tác cơ bản lẫn các ứng dụng sinh học nhạy cảm.

Việc trao đổi với đơn vị am hiểu thiết bị và ứng dụng phòng thí nghiệm, thay vì chỉ nhìn vào thông số đơn lẻ, sẽ giúp bạn chọn đúng giải pháp vortex – giảm rủi ro cho mẫu và tối ưu hiệu quả làm việc lâu dài.

Câu hỏi thường gặp - FAQ

Máy lắc vortex có làm nóng mẫu không?

Có. Khi lắc liên tục trong thời gian dài, đặc biệt ở tốc độ cao, ma sát xoáy có thể làm tăng nhiệt độ mẫu. Với enzyme, protein hoặc mẫu sinh học nhạy nhiệt, nên lắc ngắt quãng 1–3 giây để hạn chế ảnh hưởng.

Tube PCR có dùng máy lắc vortex được không?

Có thể, nhưng cần sử dụng đầu lắc chuyên dụng cho tube PCR và thao tác ở tốc độ thấp. Lắc quá mạnh hoặc dùng đầu không phù hợp có thể gây trào mẫu hoặc biến dạng tube.

Kết luận

Máy lắc vortex tuy nhỏ gọn nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mẫu, độ chính xác thí nghiệm và độ bền thiết bị. Phần lớn sự cố không đến từ thao tác đơn lẻ, mà đến từ sự kết hợp giữa thói quen sử dụng và giới hạn của thiết bị đang dùng.

Chỉ cần:

– Điều chỉnh tốc độ hợp lý
– Chọn đúng đầu lắc
– Giữ tư thế thao tác chuẩn
– Và đảm bảo máy phù hợp với loại mẫu, cường độ làm việc

…bạn đã có thể tránh được phần lớn lỗi thường gặp và làm việc an toàn, ổn định hơn mỗi ngày trong phòng thí nghiệm.

CÔNG TY CỔ PHẦN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VIỆT TRUNG

• Hotline: 0868 032 089
• Mail: sales@viettrungsci.com.vn
• Facebook: Thiết bị khoa học Việt Trung